Σάββατο, 16 Δεκεμβρίου 2017

μετάνοια


Κατά τον άγιο Ισαάκ τον Σύρο: «... μετάνοια είναι το ν' αφήσει κάποιος τα προηγούμενά του αμαρτήματα και να λυπάται γι' αυτά».

αρχιμ. Αθανάσιος Αναστασίου, Χειραγωγία στη Μετάνοια. Πρακτικός οδηγός για το ιερό μυστήριο της εξομολογήσεως (έκδ. ΙΜ. Μ.Μετεώρου, 'Αγια Μετέωρα 2001, σ. 89). - Το παράθεμα εκ του «Λόγου πα΄» του Ισαάκ, Ασκητικά (έκδ. Ρηγοπούλου. 1976, σ. 380).

*
γ΄. Άλλοτε πάλι, ενώ διάβαινε ο Εφραίμ, με κάποια υποβολή του πονηρού, έρχεται μια κοινή γυναίκα και τον καλόπιανε για να σμίξη μαζί της αισχρά ή τουλάχιστο να τον κάμη να αγανακτήση, γιατί ποτέ δεν τον είχε δή τινάς να οργίζεται. Και τής λέγει: «Ακολούθησέ με».

Αφού πλησίασε δε σε τόπο όπου βρισκόταν πολύς κόσμος, τής είπε: «Εδώ, έλα και κάμε αυτό που θέλησες». Αλλά εκείνη, βλέποντας τον κόσμο, τού λέγει: «Πώς μπορούμε να το κάνουμε αυτό μπροστά σε τόσο κόσμο και να μη ντροπιασθούμε;». Και αυτός τής απαντά: «Αν τους ανθρώπους θα ντραπούμε, πολύ περισσότερο πρέπει να ντραπούμε τον Θεό, οπού όσα γίνονται στα κρυφά και στο σκοτάδι τα βλέπει και τα ελέγχει». Και εκείνη, ντροπιασμένη, έφυγε άπραχτη.

Είπε γέρων. Το ‘Γεροντικόν’ σε νεοελληνική απόδοση (υπό Βασ. Πέντζα, έκδ. Αστήρ – Παπαδημητρίου, Αθήνα 1983, σσ. 76-77).

Τρίτη, 12 Δεκεμβρίου 2017

για την πλεονεξία και την ακηδία


[...] η πλεονεξία είναι ειδωλολατρία [«και την πλεονεξίαν, ήτις εστίν ειδωλολατρία» (Κολ. Γ΄, 5).] Η φιλαργυρία εκδηλώνεται ως φιλοχρηματία, πλεονεξία, απληστία, σκληροκαρδία, ανελεημοσύνη, κλοπή, αρπαγή, δολιότητα, κλπ.

[...]

το αμάρτημα της γαστριμαργίας εκδηλώνεται ως λαιμαργία (αδηφαγία), πολυφαγία, χορτασμός, καλοφαγία, λαθροφαγία, κατάλυση νηστείας, μέθη, ύπνος, φιληδονία, λαγνεία, ασωτεία...

[...]

το αμάρτημα της ακηδίας εκδηλώνεται ως αμέλεια, λύπη, ραθυμία, οκνηρία, αδιαφορία, νωθρότητα, μικροψυχία, ολιγοψυχία, λιποψυχία, απιστία, απόγνωση, απελπισία.

αρχιμ. Αθανάσιος Αναστασίου, Χειραγωγία στη Μετάνοια. Πρακτικός οδηγός για το ιερό μυστήριο της εξομολογήσεως (έκδ. ΙΜ. Μ.Μετεώρου, 'Αγια Μετέωρα 2001, σσ. 45-46, 55). - Εις την δευτέρα και την τετάρτη εντολή.


Παρασκευή, 8 Δεκεμβρίου 2017

για την υπερηφάνεια


Η υπερηφάνεια είναι η αρχή και το τέλος όλων των κακών. Αρχή και μητέρα της είναι η κενοδοξία. Υπερηφάνεια (κατά τον όσιο Ιωάννη της Κλίμακος [Κλίμαξ (έκδ. Ι.Μ. Παρακλήτου Ωρωπού Αττικής 1989, «Λόγος κβ΄, περί υπερηφανείας», σσ. 246-247]) είναι:

άρνηση Θεού – εφεύρεση των δαιμόνων – απόγονος των επαίνων – εξουδένωση των ανθρώπων – μητέρα της κατακρίσεως – απόδειξη ακαρπίας – φυγαδευτήριο της βοήθειας του Θεού – πρόδρομος της παραφροσύνης – πρόξενος πτώσεων – αιτία της επιληψίας – πηγή του θυμού – θύρα της υποκρισίας – στήριγμα των δαιμόνων – φύλακας των αμαρτημάτων – δημιουργός της ασπλαγχνίας – άγνοια της συμπαθείας – πικρός κριτής – απάνθρωπος δικαστής – αντίπαλος του Θεού – ρίζα της βλασφημίας – λήθη των αμαρτημάτων – ακέφαλη πλάνη – αρχή και τέλος όλων των κακών.

*

Η υπερηφάνεια δεν είναι μία απλή αδυναμία. Υποκρύπτεται κάτω από όλες μας τις αμαρτίες, υφέρπει σε κάθε μας πράξη και δηλητηριάζει και αχρηστεύει και τα καλά μας έργα.

«...Και όπως μία κολλητική και θανατηφόρα αρρώστεια δεν καταστρέφει ένα μέλος του σώματος, αλλά ολόκληρο το σώμα, έτσι και η υπερηφάνεια όχι μόνον ένα μέρος της ψυχής, αλλά ολόκληρη την καταστρέφει...

...Η υπερηφάνεια όμως, όταν κυριεύσει την άθλια ψυχή, σαν φοβερότατος τύραννος που κατέλαβε μια μεγάλη και δοξασμένη πόλη, την καταστρέφει ολόκληρη και την κατεδαφίζει από τα θεμέλια».

αρχιμ. Αθανάσιος Αναστασίου, Χειραγωγία στη Μετάνοια. Πρακτικός οδηγός για το ιερό μυστήριο της εξομολογήσεως (έκδ. ΙΜ. Μ.Μετεώρου, 'Αγια Μετέωρα 2001, σ. 49). - Το δεύτερο παράθεμα εκ του οσίου Κασσιανού του Ρωμαίου, «Λόγος προς τον Επίσκοπο Κάστορα περί των οκτώ λογισμών της κακίας», εις Φιλοκαλία (έκδ. Το Περιβόλι της Παναγιάς, Θεσσαλονίκη 1989, τ.Α΄, σσ. 109-110).


Δευτέρα, 4 Δεκεμβρίου 2017

στα όνειρα


«εκείνος που πιστεύει στα όνειρα είναι εντελώς άσοφος και άπειρος, ενώ αυτός που δεν πιστεύει τίποτε είναι πραγματικά συνετός και σοφός. Εάν αρχίσωμε να πιστεύωμε στους δαίμονες κοιμώμενοι, ύστερα θα εμπεζόμεθα από αυτούς και ξύπνιοι...

Οι δαίμονες της κενοδοξίας εμφανίζονται στον ύπνο μας σαν προφήτες, συμπεραίνουν, σαν πανούργοι που είναι, μερικά από τα μέλλοντα να συμβούν και μάς τα προαναγγέλλουν. Και όταν αυτά πραγματοποιηθούν, εμείς μένομε έκθαμβοι, και υπερηφανεύεται ο λογισμός μας με την ιδέα ότι πλησιάσαμε στο προορατικό χάρισμα.

Σε όσους τον πιστεύουν, ο δαίμων αυτός φάνηκε πολλές φορές αληθινός προφήτης. Σε όσους όμως τον περιφρονούν πάντοτε αποδείχτηκε ψεύτης. Διότι, σαν πνευματική ύπαρξη που είναι, βλέπει όσα συμβαίνουν μέσα στην ατμόσφαιρα· και μόλις αντιληφθή ότι κάποιος πεθαίνει, τρέχει αμέσως σ' εκείνους που είναι ελαφρόμυαλοι και τούς το προλέγει με τα όνειρα.

Τίποτε μελλοντικό δεν γνωρίζουν οι δαίμονες από προγνωστική δύναμη. Διότι τότε θα μπορούσαν και οι μάγοι να μάς προλέγουν τον θάνατό μας».

αρχιμ. Αθανάσιος Αναστασίου, Χειραγωγία στη Μετάνοια. Πρακτικός οδηγός για το ιερό μυστήριο της εξομολογήσεως (έκδ. ΙΜ. Μ.Μετεώρου, 'Αγια Μετέωρα 2001, σ. 46). - Παράθεμα εκ του οσίου Ιωάννου του Σιναΐτου, Κλίμαξ (έκδ. Ι.Μ. Παρακλήτου Ωρωπού Αττικής 1989, «Λόγος γ΄, περί ξενιτείας», σσ. 60-61).

Πέμπτη, 30 Νοεμβρίου 2017

αθάνατος δ' ο γαμών


Όμματ' έχεις Ήρης, Μελίτη, τας χείρας Αθήνης,
τους μαζούς Παφίης, τα σφυρά της Θέτιδος.
Ευδαίμων ο βλέπων σε· τρισόλβιος όστις ακούει·
ημίθεος δ' ο φιλών· αθάνατος δ' ο γαμών.

(= Τα χέρια έχεις της Αθηνάς, τα μάτια της Ήρας,
της Αφροδίτης τα βυζιά και τα σφυρά της Θέτιδας, Μελίτη!
Όποιος σε βλέπει είναι ευτυχής, τρισόλβιος όποιος σ' ακούει,
ημίθεος όποιος σε φιλεί, θεός αυτός με εσέ που σμίγει!)

Ρουφίνος, επίγραμμα 94 της παλατινής ανθολογίας για την εταίρα Μελίτη.

Χρ. Δημητρουλόπουλος, Διήγησις Αλεξάνδρου μετά Σεμίραμης Βασίλισσας Συρίας. Ένα ανέκδοτο πρωτονεοελληνικό ποίημα για τον Μέγα Αλέξανδρο (κριτική έκδοση, με εισαγωγή, σχόλια και λεξιλόγιο, ιδίοις αναλώμ., Αθήνα 1999, σσ. 131-132).

Δευτέρα, 27 Νοεμβρίου 2017

εις το κλινάριν έπεσαν οι δύο τους αντάμα


να σε φιλώ, να με φιλής και άλλον πόθον ου θέλω
και να περιπλεκόμεσθεν ως ο κισσός το δένδρον·
να σε βλέπω να χαίρωμαι, να θάλλη η ψυχή μου
(Μ 1168-1170)

να μπαίνω στες αγκάλες σου να σε φιλώ σαν θέλω·
(Σ 1155) *

ετρώγασιν, επίνασιν, εχαίρονταν αντάμα.
Και το κλινάρι έστρωσαν και στέκετον, σαν πρέπει
με τα χρυσά και αργυρά ήτον αεί στρωμένον,
τα σαμουντάνια ήφθησαν τριγύρου του κλινάριν.
Ημέρα δε επλήρωσεν. Έφθασεν η εσπέρα,
εις το κλινάριν έπεσαν οι δύο τους αντάμα,
η αυθεντία σας ηξεύρετε οι δύο τί εκάμαν.
Τον πόθον τον εχόρτασαν και σε αγάπην πίπτουν
και χωρισμόν ουκ είχασιν, αλλήλων να χωρίσουν,
εχαίρονταν, ευφραίνονταν, ετρώγασιν, επίναν. (Μ 1274-1283)

Απόσπασμα της Διήγησης Αλεξάνδρου μετά Σεμίραμης Βασίλισσας Συρίας, εκ του κώδικος νο. 197 της Μονής Βαρλαάμ των Μετεώρων, 17ου αι.- Η πιο πεζή διασκευή της Μονής του Σινά (κώδικας 2122 του ιδίου αιώνος) δίδει:

Λοιπόν ως εδιάβην η ημέρα και έσωσεν η νύχτα,
εσηκώθηκαν οι άρχοντες με τον σύντεκνον και με τον βασιλέαν,
επήγαν τον εις το κλινάρι οπού ήτον η ωραία,
στρώματα χρυσοκλαβαρικά εστρώσασιν οι βάϊες
και παπλώματα χρυσά με τες χρυσές τες ούγιες,
σεντόνια χρυσοκόκκινα, τριγύρου μαργαριτάριν
και προσκέφαλα χρυσαφικά, τριγύρου το λιθάριν,
εγύρισαν κ' εξέβηκαν οι άρχοντες εκείνοι.
Ο βασιλεύς ανέμεινεν μόνος μετά κείνην,
ήπταν τα κανδηλέρια γύρωθεν το κλινάριν.
Ο Αλέξανδρος περιλαμβάνει την και πέφτει με την κόρην
και η αυθεντία σας έξευρε τί έποικαν εκείνοι.
Εδιάβη πάλιν η νύχτα και ήλθεν η ημέρα,
εσηκώθη ο βασιλεύς το πρωΐ με την ωραία
και πάλιν ήλθαν οι άρχοντες κι όλον τ' αρχοντολόγιν (Μ 1236-1250)

σαμουντάνια = τουρκική λέξη, σημαίνει· τα κηροπήγια
χρυσοκλαβαρικά = κεντήματα που γίνονταν με χρυσά ή ασημένια σύρματα, χρυσονήματα, μετάξια στερεωμένα πάνω στο ύφασμα.


Χρ. Δημητρουλόπουλος, Διήγησις Αλεξάνδρου μετά Σεμίραμης Βασίλισσας Συρίας. Ένα ανέκδοτο πρωτονεοελληνικό ποίημα για τον Μέγα Αλέξανδρο (κριτική έκδοση, με εισαγωγή, σχόλια και λεξιλόγιο, ιδίοις αναλώμ., Αθήνα 1999, σσ. 294-295, βλ. και σσ. 334, 353, 357).

----- 
* Οι στίχοι στο motto εκ του ιδίου (σσ. 284-285), όπου ομιλεί «η εύμορφος η κόρη» (Μ 1162)!