Κυριακή, 21 Ιανουαρίου 2018

οράσεις περί τα 1840


Εφόσον δεν απαρνήθηκες τα πάθη σου,
αλλά ο νους πάει αντίθετα προς την αρετή και την αλήθεια,
δεν θα βρείς ευωδιαστό θυμίαμα στον κόρφο σου.*

ΑΡΘΡΟ 1. Ποτέ πόνος σοβαρός έως τα πολύ προχωρημένα γεράματα· τότε, όχι πόνος, αλλά θάνατος, από αποπληξία, στο κρεβάτι, κατά τον ύπνο, χωρίς κανέναν πόνο ηθικόν ή σωματικόν. Κάθε χρόνο, όχι περισσότερες από τρεις ημέρες αδιαθεσίας. Το σώμα, και ό,τι βγαίνει από αυτό, άοσμο.

[...]

ΑΡΘΡΟ 3. Η mentula, σαν το δάχτυλο που δείχνει, ως προς την σκληράδα, και ως προν την κίνηση· τούτο κατά βούληση. Το σχήμα δύο δάχτυλα του ποδιού, ίδιο πάχος. Όμως ηδονή από mentula μονάχα δύο φορές την εβδομάδα.


Stendhal, Θαύματα ή τα Προνόμια της 10ης Απριλίου 1840 (εισ.-μτφρ. Γ.Π. Σαββίδης, έκδ. Λέσχη, Αθήνα 1987, σσ. 21-22, σ. 39 σημ 2.: mentula (λατ.): πέος, κοιν. ψωλή).


*


Πενήντα επτά χρονών ήταν και ο Σταντάλ στις 10 Απριλίου 1840, όταν, σκαστός στην Ρώμη (via Condotti 48) από την πληκτική Τσιβιταβέκια, συνέταξε με απεγνωσμένο κέφι το «παραχωρητήριο δίπλωμα» (brevet) των προνομίων που τάχα είχε εξασφαλίσει από την Θεότητα -τον God, όχι τον Dieu στον οποίο δεν επίστευε- ως δήθεν εγγύηση για «ανώδυνα, ανεπαίσχυντα, ειρηνικά» γεράματα.* Δεν ήξερε πως τού έμεναν μόλις δύο χρόνια ζωής ή ότι σε λιγότερο από έναν χρόνο (15 Μαρτίου 1841) θα πάθαινε την πρώτη του αποπληξία. [...]

* Στο σημείο αυτό, ο Έλληνας αναγνώστης καλείται να κάνει νοερή σύγκριση των ριζικά διαφορετικών συνθηκών στις οποίες ο δεκατετράχρονος Μακρυγιάννης, στα 1811, έκαμε «τις συμφωνίες με τον άγιο». Π.χ. στην περίπτωση του Σταντάλ, δεν υπάρχουν ανταλλάγματα.


Γ.Π. Σαββίδης, “Σημείωμα του μεταφραστή” (ό.π. σ. 9). -Ωστόσο, διατηρώ αμφιβολίες για το ως άνω τελικό συμπέρασμα του καθηγητή. Ο Σταντάλ ζητά περισσότερα, έστω φανταστικά, ανταλλάγματα. Ο ίδιος.


-----
* To αρχικό motto όμως, εκ του Νείλου του Ασκητή (κεφ. 141), απ' εδωδά ειλημμένο.

Πέμπτη, 18 Ιανουαρίου 2018

στα μεταεικονομαχικά προγράμματα των ναών...


Στα μεταεικονομαχικά προγράμματα των ναών είχε επικρατήσει, έως τους ύστερους χρόνους του 11ου αιώνα, η πρωτεύουσα θέση, με συμμετοχή στα τελούμενα, των αγίων ιεραρχών στην αψίδα και στο χώρο του Ιερού, σε κατά μέτωπο στάση, με κλειστό στα χέρια ευαγγέλιο και χειρονομία ευλογίας· με τη θεμελιακή παρουσία τους να διατρανώνει το κύρος της Εκκλησίας και την αλήθεια του κηρυγματικού λόγου της.

Προσκλίνοντες σε στάση τριών τετάρτων, σε νοητό συλλείτουργο με τον ιερέα, διαβάζοντας μυστικά τις ευχές από τα λειτουργικά ειλητά που κρατούν, καθώς στον Ταξιάρχη του Θάρι, οι ιεράρχες εμφανίζονται για πρώτη φορά στις βυζαντινές τοιχογραφίες του ναού της Παναγίας της Ελεούσας στη Veljuša της Σερβίας, περί το 1080. Όπως σε μεταβατικό στάδιο εκεί, οι συγγραφείς της θείας λειτουργίας άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και απέναντί του ο Μέγας Βασίλειος συλλειτουργούν στον ημικύλινδρο της αψίδας, όπου ο Θρόνος της Ετοιμασίας στη μέση, με συμπαρισταμένους δύο μετωπικούς ιεράρχες στα άκρα. Ενδιαφέρει να σημειωθεί ότι στα ειλητά τους είναι γραμμένες σε ακολουθία η ευχή των Πιστών Α από τη λειτουργία του αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου και η ευχή των Πιστὠν Β από τη λειτουργία του αγίου Βασιλείου, αντίστοιχα, στη Veljuša με εκτενή αποσπάσματα.

Η παράσταση των συλλειτουργούντων ιεραρχών καθιερώθηκε στο 12ο αιώνα με άλλα επίλεκτα έργα, ορισμένα εκ των οποίων θα πρέπει να ήταν ζωγράφων της Πόλης, και από τότε δεν εγκατέλειψε τα εικονογραφικά προγράμματα των ναών· καθώς, άλλωστε, εκείνη των ιεραρχών κατά μέτωπο, των οποίων συνεχίσθηκε ανεξάρτητα η απεικόνιση και συχνά σε συναλλαγή με συλλειτουργούντες, σε διάφορους συνδυασμούς ως προς τη θέση τους μέσα και έξω από την αψίδα.

Ήδη γύρω στα 1100, στη βόρεια εκκλησία της μονής του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου στον Κουτσοβέντη της Κύπρου οι συλλειτουργούντες ιεράρχες εκτείνονται και στους τοίχους του Ιερού. Σε άλλο αριστοκρατικό καθίδρυμα της βυζαντινής επαρχίας, στο ναό του Αγίου Παντελεήμονα στο Nerezi των Σκοπίων, το 1164, οι άγιοι ιεράρχες παριστάνονται όμοια συλλειτουργούντες σε σχηματισμό τελετουργικής και μεγάλης πομπής στους πλευρικούς τοίχους του Ιερού, καταλήγοντας στην αψίδα.

Στην εικονογραφική παράδοση που δηλώνουν οι δύο λαμπρές διακοσμήσεις εντάσσονται οι ιεράρχες στο μέτωπο της αψίδας του Θαρινού Ταξιάρχη, στην οποία ασφαλώς ήταν επίσης συλλειτουργούντες άλλοι, ανώτεροι στην ιεραρχία, άγιοι επίσκοποι. Τη σπανιότερη θέση τους ως συλλειτουργούντων στις διαθέσιμες επιφάνειες του ανατολικού τοίχου διακρίνει, σε αναλογία, αξιοσημείωτη αντίληψη συμμετρίας και συνοχής, που στοιχειοθετούν η θέση και η στάση και, επιπλέον, οι αναγραφόμενες στα ειλητά τους ευχές των πιστών, που εδώ τους συνέουν σε συζυγία. [...]

Μυρτάλη Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Στο Θάρι της Ρόδου. Ο ναός και οι τοιχογραφίες της Μονής του Ταξιάρχη Μιχαήλ (έκδ. ΥΠΠΟ, Αθήνα 2006, σ. 41).

Δευτέρα, 15 Ιανουαρίου 2018

το κιβώριο


[...] τότε εξάπαντος μάς υπάτησαν οι κρατούντες
το Ταχυδρομείον Σκιάθου όπου εμαζώχθησαν όλα τα σκύβαλα. [...]

[...] Γράφετε προς εμέ διά του ταχυδρομείου απ' ευθείας.
Μόνον οσάκις καθυστερήση το Ταχυδρομείον ένεκα χειμώνος,
καθυστερεί και η άφιξις των επιστολών σας.
Άλλως η ταχυδρομική υπηρεσία είναι ασφαλής. *

16. Η ύπαρξη κιβωρίου υπεράνω της Αγίας Τράπεζας του ναού αποτελεί επιβίωση της παλαιοχριστιανικής παραδόσεως, όπου υπεράνω της Αγίας Τράπεζας υπήρχε κιβώριο. Το κιβώριο ακοπόν έχει να εξάρει την Αγία Τράπεζα, συμβολίζει τον ουρανό και πιστεύεται ότι η μεταφορά αυτού στο μέσον και στην οροφή του ναού, εδημιούργησε τον νεόν αρχιτεκτονικόν τύπον της βασιλικής μετά τρούλλου.

Ιω. Βολανάκης, Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Ασκληπιείο Ρόδου (έκδ. Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου Ασκληπιείου Ρόδου, Ρόδος 2006, σημείωση 16, σ. 25).

-----
* Τα motto εκ του Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Αλληλογραφία (έκδ. Δόμος, Αθήνα 1992, σσ. 64, 65). Εκ Σκιάθου την 11 Ιανουαρίου 76, το πρώτο, όπου γράφει ο πατήρ Αδαμάντιος Εμμανουήλ και· Εν Αθήναις, τη 17 Ιανουαρίου 1876, όπως απαντά ο υιός).

Παρασκευή, 12 Ιανουαρίου 2018

ψυχοστασία

1917 πήνα μεγάλη
1941 πήνα μεγάλη

Πείνα μεγάλη το 1944 *

174. Πηγές του θέματος [της Δευτέρας του Χριστού Παρουσίας και της μελλούσης Κρίσεως] είναι: α) Ματθ. 25, 31-46. β) Θεσσαλον. Α΄ 4, 13-18. γ) Αποκάλυψη του Ιωάννου και δ) Λόγοι Εφραίμ του Σύρου. Η παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας εμφανίζεται ήδη κατά τον 4ο αι., τροποποιείται κατά τον 6ο αι. και οριστικοποιείται τον 11ο αι. (Ιταλία – Torcello). [...]


*

66. Η Αποκάλυψη του Ιωάννου εικονογραφείται σε μεταβυζαντινούς ναούς και φαίνεται να έχει επίκαιρο χαρακτήρα η εικονογράφηση αυτή. Έχει προηγηθεί το 1522 η άλωση της Ρόδου από τους Τούρκους και οι Χριστιανοί πιστεύουν ότι το τέλος του κόσμου πλησιάζει.


*

178. Ήδη από τα πανάρχαια χρόνια επικρατούσε η αντίληψη, ότι μετά θάνατον λαμβάνει χώραν ψυχοστασία, δηλαδή εζυγίζοντο οι καλές και οι κακές πράξεις των θανόντων και ανάλογα με αυτές που επλεόναζαν εκρίνετο και η τύχη της ψυχής του νεκρού.

Στους λακκοειδείς τάφους του ταφικού περιβόλου Α των Μυκηνών ανευρέθη μεταξύ των άλλων κτερισμάτων και ζυγός, υποδηλώνων ακριβώς την παραπάνω αντίληψη. Απεικονίσεις ψυχοστασίας απαντούν επίσης σε τοιχογραφίες τάφων της αρχαίας Αιγύπτου, όπου επικρατούσαν ανάλογες αντιλήψεις.


*

92. Ως γνωστόν, σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, οι ψυχές των νεκρών μετέβαιναν στον άλλον κόσμο, οδηγούμενες από τον Χάροντα, ο οποίος τίς μετέφερε με βάρκα διά της Αχερουσίας λίμνης και διά το ταξίδι αυτό επλήρωναν έναν οβολό. Στη συνείδηση των λαϊκών στρωμάτων, μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού, την θέση του Χάροντος κατέλαβε ο Αρχάγγελος Μιχαήλ.

Ιω. Βολανάκης, Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Ασκληπιείο Ρόδου (έκδ. Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου Ασκληπιείου Ρόδου, Ρόδος 2006, σημειώσεις, σσ. 27-28).

-----
* Στο motto χαράγματα στις εσωτερικές επιφάνειες του ναού. Οι δύο πρώτες, οι ανορθόγραφες, στη νότια εσωτερική πλευρά της δυτικής κεραίας του ναού, ενώ η τρίτη στη βόρεια εσωτερική πλευρά της βόρειας κεραίας του ναού, συνοδευομένη από τα αρχικά του γράφοντος «Ι.Σ.» (ό.π., σημ. 183, σ. 28).

Τρίτη, 9 Ιανουαρίου 2018

τριγωνομετρία


Ο έλεγχος των παροξυσμών
υπόσχεται ελευθερία συνειδήσεων
εξαγγελία του κανόνα από στήθους
στεντορεία στύση
μία οικουμενική εξάπλωση της κατηγορικής επιταγής

αλλά όταν ο Σίσυφος εγγυηθεί
του σώματός του η ορθή γωνία σφαδάζει
επανακάμπτει ο λίθος από την υποτείνουσα
τρέμουν τα χέρια
αγγίζουν τον πολύτιμο μοχλό

Ο δρόμος, πάνω κάτω, είναι ο ίδιος.

Γιώργος Βέλτσος, Στην Παράδεισο (έκδ. Πλέθρον, Αθήνα 1994, σ. 29).

Σάββατο, 6 Ιανουαρίου 2018

η σημαιούλα θα γίνεται φωτεινή


ΑΡΘΡΟ 10. Στο κυνήγι, οκτώ φορές τον χρόνο, μια σημαιούλα θα δείχνει στον προνομιούχο, από μιάς λεύγας απόσταση, τι θήραμα υπάρχει και την επακριβή του θέση. Ένα δευτερόλεπτο προτού φύγει το θήραμα, η σημαιούλα θα γίνεται φωτεινή· εννοείται, βέβαια, πως αυτή η σημαιούλα θα είναι αόρατη για κάθε άλλον εκτός από τον προνομιούχο.

[...]

ΑΡΘΡΟ 21. Είκοσι φορές τον χρόνο, ο προνομιούχος θα μπορεί να μαντεύει την σκέψη όλων των προσώπων που είναι γύρω του, σε απόσταση είκοσι βημάτων. -Εκατόν είκοσι φορές τον χρόνο, θα μπορεί να ιδεί τι κάνει εκείνη την στιγμή ό,τι πρόσωπο θελήσει· υπάρχει πλήρης εξαίρεση για την γυναίκα την οποία θα αγαπάει το πιο πολύ. Επίσης υπάρχει εξαίρεση για τις βρωμερές και σιχαμένες πράξεις.

Stendhal, Θαύματα ή τα Προνόμια της 10ης Απριλίου 1840 (εισ.-μτφρ. Γ.Π. Σαββίδης, έκδ. Λέσχη, Αθήνα 1987, σσ. 28-29, 37).